1. Khái niệm: Văn bản nghị luận là loại văn bản nhằm thuyết phục người đọc, người nghe về ý kiến, quan điểm của người viết trước một vấn đề đời sống hoặc văn học.
2. Một số kiểu văn bản nghị luận:
- Văn bản nghị luận xã hội: Bàn về các vấn đề trong đời sống của con người
- Văn bản nghị luận văn học: Bàn về các tác phẩm văn học, nghiên cứu về cuộc đời, phong cách sáng tác của các nhà văn, nhà thơ
3. Một số kiến thức cơ bản về thể loại:
- Luận đề: Vấn đề trọng tâm bao trùm, xuyên suốt toàn bộ bài viết được nêu ra để bàn luận trong văn bản nghị luận. Mỗi văn bản nghị luận thường chỉ có một luận đề. Luận để có thể được nêu rõ ở nhan đề, ở một số câu hoặc có thể được khái quát từ toàn bộ nội dung của văn bản.
- Luận điểm: Các ý triển khai những khía cạnh khác nhau của một luận đề trong văn bản nghị luận. Số lượng luận điểm nhiều hay ít tùy thuộc vào nội dung của vấn đề được triển khai trong bài nghị luận.
- Lí lẽ: Là lẽ những lời diễn giải có lí mà người viết (người nói) đưa ra để khẳng định ý kiến của mình.
- Bằng chứng: Những ví dụ được lấy từ thực tế đời sống, người thật, việc thật (tấm gương, câu chuyện thực tế; sự vật hiện tượng; số liệu, kết quả công trình nghiên cứu; những lời phát biểu, câu danh ngôn...) để chứng minh cho lí lẽ, làm sáng tỏ luận điểm.
- Bằng chứng khách quan: Những sự vật, số liệu có thật, có thể kiểm nghiệm được trong thực tế đời sống.
- Ý kiến đánh giá chủ quan: Những phát biểu, nhận định, suy nghĩ, phân đoán mang quan điểm riêng của tác giả thường ít có cơ sở để kiểm chứng nên chúng có thể đùng hoặc chưa đúng. Ý kiến chủ quan thường được đánh dấu bằng những cách diễn đạt như tôi nghĩ, tôi tin, tôi cảm thấy, theo quan điểm của tôi, chúng tôi cần. Hoặc các từ ngữ thể hiện cảm xúc, tình cảm, nhận xét như: thích, ghét, thú vị, rất đáng ghi nhận, thật sự có giá trị.
* Mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản nghị luận:
- Luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng là những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
- Trước hết văn bản nghị luận phải có một luận đề. Từ luận để, người viết triển khai thành các luận điểm. Mỗi luận điểm muốn có sức thuyết phục, cần được làm rõ bằng các lí lẽ và mỗi lí lẽ cần được chứng minh bằng các bằng chứng cụ thể.